Via Ferrata Jezioro Como

Jezioro Como — najbardziej spektakularny rejon ferratowy włoskich Prealp

Jezioro Como (Lago di Como) leży w Lombardii, na południowym krańcu Alp Lepontyńskich i Bergamskich. To trzecie co do wielkości jezioro Włoch i jednocześnie jedno z najgłębszych w Europie — jego maksymalna głębokość przekracza 410 metrów. Charakterystyczny kształt odwróconego „Y” sprawia, że Como dzieli się na trzy ramiona: zachodnie kończące się w Como, wschodnie w Lecco oraz północne sięgające aż po Colico. To właśnie ramię w kierunku Lecco oraz centralna część jeziora są najciekawsze pod kątem turystyki ferratowej, ponieważ tam wapienne ściany Prealp Bergamskich i Lariańskich opadają niemal pionowo wprost do tafli wody.

W odróżnieniu od jeziora Garda, gdzie ferraty często są krótsze i położone z dala od linii brzegowej, żelazne drogi nad Como prowadzą bezpośrednio nad jeziorem i z większości szczytów rozpościera się widok na cały basen Lago di Como. Region Lecco jest historyczną kolebką włoskiego alpinizmu — to tu wychowały się pokolenia wspinaczy z grupy Ragni di Lecco, a klasyczne ferraty Gamma 1, Gamma 2, Centenario czy ferraty na Corni di Canzo to obowiązkowe pozycje na liście każdego ferratysty z aspiracjami.

Charakterystyka ferrat nad Jeziorem Como

Skała w rejonie Como to przede wszystkim wapień — dobrze trzymający, bogaty w naturalne chwyty i stopnie, ale niebezpieczny i śliski przy wilgoci. Większość tras prowadzi po wystawionych, południowo-wschodnich ścianach, co oznacza wczesne nasłonecznienie i dobre warunki niemal cały sezon (od maja do października). Dwie cechy odróżniają ferraty Como od typowych dolomickich:

• Stosowanie ciężkiego łańcucha zamiast lub obok stalowej liny — łańcuchy są tutaj tradycją, choć podczas remontów (Gamma 1 w 2022, Corno Rat w 2021, Centenario w 2006) coraz częściej dokłada się także liny ze stali ocynkowanej. Karabinki na łańcuchu nie zawsze ślizgają się płynnie i wymagają częstego przekładania, co dodaje pracy ramionom.
• Niewiele klamer i stopni metalowych — drogi są w większości „arrampicabili”, czyli wspinaczkowe. Doświadczony ferratysta może pokonać niemal całą trasę, korzystając z naturalnych chwytów i stopni, traktując łańcuch wyłącznie jako asekurację.

Przebieg sezonu, częste remonty i klasyczny charakter sprawiają, że region jest idealny dla wspinaczy z doświadczeniem na poziomie C/D, którzy chcą się przekonać, jak wyglądały ferraty „starej szkoły”.

Ferraty w planie wyjazdu — opis każdej trasy

Ferrata Medale Gruppo Alpini (C) — Lecco

Klasyczna „rozgrzewkowa” trasa pierwszego dnia, prowadząca po południowo-zachodniej kolumnie Corno di Medale wznoszącej się dosłownie nad miastem Lecco. Część ferratowa ma 550 m długości i 400 m przewyższenia, a trasa jest ubezpieczona ciężkim łańcuchem (łącznie ok. 850 m) prowadzonym razem z liną stalową. Większość trudności mieści się w skali B/C, z kluczowym fragmentem D w połowie drogi, ale klamer jest niewiele — większość pasaży pokonuje się wspinaczkowo, korzystając z bogatych naturalnych chwytów wapienia. Charakterystyczne są trawersy w prawo oraz pionowy odcinek przed wyjściem, gdzie ekspozycja jest największa. Ze szczytu rozciąga się piękna panorama na Lecco, południowy kraniec Como i pobliską Grignę.

Ferrata 30° Trentennale O.S.A. — Corno Rat (C/D) — Valmadrera

Ferrata dedykowana 30. rocznicy klubu O.S.A. z Valmadrery (założonego w 1951 roku), w 2021 roku gruntownie wyremontowana — trudności obniżyły się o pół stopnia (dawniej „molto difficile”, dziś „difficile” z fragmentami D). Trasa ma 950 m długości i 630 m przewyższenia, a rozpoczyna się najtrudniejszym fragmentem — pochyłą, gładką płytą z niewielką ilością chwytów, gdzie często trzeba „doić” łańcuch. Wyżej skała staje się chwytna, pojawia się seria pionowych płyt, „pieprzny” trawers w lewo i ukryta staffa, której łatwo nie zauważyć. Po niespełna 2 godzinach od wejścia w ścianę zdobywa się szczyt Corno Rat (924 m n.p.m.) z widokiem na cały basen Lago di Como.

Ferrata 25° Venticinquennale — Corno Occidentale di Canzo (C) — Valmadrera

Krótsza i mniej eksponowana siostra ferraty Corno Rat, gruntownie zmodernizowana w 2008 roku — cienki kabel zastąpiono ciężkim łańcuchem o grubych ogniwach, w które karabinek można wpiąć w dowolnym miejscu. Część ferratowa ma 200 m długości i 250 m przewyższenia i wspina się po południowo-zachodniej ścianie szczytu. Charakterystyczny początek to długi, wznoszący się trawers w lewo, prowadzący do gładkiej, niemal pionowej płyty (dawniej IV+ UIAA, dziś znacznie wygodniejszej po dodaniu stopni). Wyżej drabinka żelazna, krótki przewieszony fragment i finałowy pilar z serią małych nadwisów wyprowadzają na szczyt Corno Occidentale di Canzo (1373 m n.p.m.) z panoramą na Como, Lugano i Annone.

Ferrata Gamma 1 al Pizzo d’Erna (C) — Lecco

Pierwsza nowoczesna ferrata regionu Lecco, otwarta w 1979 roku przez Gruppo Gamma. Cechą charakterystyczną jest olbrzymia liczba metalowych drabin prowadzących pionowo w górę po pierwszej, najbardziej wystawionej części ściany. Druga część jest bardziej zróżnicowana: kluczowy trawers w prawo, krótki most tybetański nad rynną osypiskową, a potem grań przez Punta Centa pod wielki krzyż na szczycie Pizzo d’Erna (1375 m n.p.m.). Z krzyża widać Lecco, Como, Grigne, równinę Padańską, a w pogodne dni nawet Matterhorn — dzięki wystawieniu wschodniemu, ferrata jest idealna na wschód słońca.

Ferrata Gamma 2 al Dente del Resegone (C/D) — Lecco

Jeśli Gamma 1 to wprawka, to Gamma 2 to test charakteru — po remoncie z 2020 i 2022 roku poziom obniżono z „extremamente difficile” do „molto difficile”, ale wciąż jest jedną z najbardziej wymagających ferrat Lombardii. Trasa zaczyna się łagodnie, ale w drugiej połowie trudności rosną dramatycznie — dwa kluczowe fragmenty to długie, ekstremalnie wystawione, pionowe odcinki, gdzie liczy się siła ramion. Najbardziej osławiony jest finałowy „kamin-diedr” wymagający techniki. Gamma 2 nie ma dróg ucieczki — kto wszedł, musi skończyć na szczycie Dente del Resegone (1811 m n.p.m.).

Ferrata Centenario C.A.O. al Monte Grona (D) — Plesio

Ferrata zbudowana w 1985 roku z okazji 100-lecia Club Alpino Como, gruntownie odnowiona w 2006 roku. Ma 700 m długości i 380 m przewyższenia, a trasa wspina się po południowo-wschodniej grani Monte Grona przez cztery wieże skalne zwane Denti del Grona („zęby Grony”). Trudności rosną stopniowo — kluczowa jest trzecia, najdłuższa wieża z gładką płytą i napowietrznym trawersem nad rynną wymagającym rozkroku nad przepaścią. Czwarta wieża wyprowadza na szczyt Monte Grona (1736 m n.p.m.) z widokiem na Como, Lugano, Grigne, Bregaglię i Alpy Walezyjskie. Trasa ma dwie drogi ucieczki.

Ferrata d’Arrampicata San Salvatore (D) — Lugano (Szwajcaria 🇨🇭)

Ferrata zupełnie inna od włoskich klasyków — typu dolomickiego, sportowa, z minimalną liczbą staffe, prowadząca po północno-zachodniej ścianie Monte San Salvatore (912 m n.p.m.), „domowej góry” Lugano. Ma ponad 250 m długości i 150 m przewyższenia, ale to droga atletyczna i siłowa, gdzie liczy się przede wszystkim siła ramion. Ubezpieczona pojedynczą stalową liną o średnicy 13 mm i wytrzymałości 11 000 kg, zakotwioną co 4–5 metrów, a klamer jest tylko 60 — reszta to wspinaczka po skale. Z Monte San Salvatore otwiera się 360 stopni widoku na jezioro Lugano, Monte Brè, Monte Generoso, a w pogodne dni — Monte Rosa.

Ferrata Zucco Pesciola (Domenico Rebuzzini) — Piani di Bobbio (D) — Barzio

Ferrata leży w Orobiach nad Valsassiną, dostępna kolejką gondolową Funivia Piani di Bobbio z Barzio (15 €) na wysokość 1670 m n.p.m. Trasa wspina się przez diedry, kominy, pionowe płyty i ekspozycyjne trawersy — to jedna z najbardziej technicznych ferrat regionu Lecco, gdzie większość pasaży trzeba pokonywać wspinaczkowo. W połowie trasy droga rozdziela się na dwa warianty: po lewej trudniejsza linia (do TD+) po pionowej, miejscami przewieszonej ścianie; po prawej — łatwiejsze obejście kanałem z drabinką. Finałowy diedr wyprowadza na szczyt Zucco Pesciola (2092 m n.p.m.).

Ferrata Mario Minonzio — Zuccone Campelli (C/D) — Piani di Bobbio

Ferrata bezpośrednio łącząca się z Pesciolą i tworząca z nią klasyczną pętlę, prowadząca granią między Zucco Pesciola, Zucco Barbisino i Dente dei Campelli w surowym, dolomickim otoczeniu. To „cavalcata di cresta” — przejazd granią z przewagami i zjazdami między iglicami i wieżami, gdzie trudności rzadko przekraczają C/D, ale ekspozycja i konieczność ciągłej koncentracji są wysokie. Po pionowej ściance i wystawionym trawersie grań wznosi się i opada — pojawiają się szczeliny, kominki, krótkie drabiny i delikatne trawersy. Charakterystyczny finał to ostatni diedr-komin wyprowadzający na szczyt Dente dei Campelli (2173 m n.p.m.).

Parco Alpinistico Anelli delle Anguane — Valdastico (B–E/F)

Unikalny w skali Włoch i Europy projekt stworzony z inicjatywy Franco Mucchietto we współpracy z przewodnikami Simon Kehrer i Marco Toldo, z pierwszymi trasami od 2018 roku. Kompleks zlokalizowany jest na ścianie Sojo di Mezzogiorno w San Pietro Valdastico — przewieszonej ścianie wapiennej 400 m wysokości i 800–1000 m rozciągłości, na której zbudowano 8 anelli (pętli) i 15 oznaczonych przebiegów o trudnościach od zielonych (turystyczne) po czarne (E/F) — w tym osławioną F7 „Verticale delle Anguane”. Atrakcjami są spektakularny most tybetański (21 m, zawieszony 40–50 m nad ziemią) i jedna z najwyższych metalowych drabin we Włoszech (~75 m). Idealna „kropka nad i” w drodze powrotnej.

Co warto zabrać na wyjazd ferratowy nad Como

Region Como wymaga klasycznego sprzętu ferratowego: uprzęży biodrowej z certyfikatem EN 12277, kasku EN 12492, lonży ferratowej z amortyzatorem EN 958 oraz dwóch karabinków. Warto pomyśleć o cienkich rękawiczkach skórzanych — łańcuchy na ferratach w okolicach Lecco (Centenario, Pesciola, Gamma 1) bywają chropowate, a długie pasaże rwą skórę. Buty powinny mieć sztywną podeszwę i dobrą przyczepność na wapieniu — idealne są podejściówki typu approach, ale sprawdzą się też dobre buty trekkingowe za kostkę.

Doświadczeni uczestnicy często zabierają dodatkowo buty wspinaczkowe — przy ferratach typu dolomickiego (San Salvatore) lub bardziej technicznych przejściach (Corno Rat, Gamma 2) precyzyjne stanie na małych chwytach robi ogromną różnicę.

Warto też pamiętać o czołówce — wschód słońca na Gammie 1 wymaga dotarcia pod ścianę po ciemku, a powroty z dłuższych ferrat (Pesciola+Minonzio, Centenario+San Salvatore) bywają opóźnione przez letnie burze.

Sezon ferratowy nad Como — kiedy najlepiej jechać?

Optymalny sezon nad Jeziorem Como trwa od początku maja do końca października, ale ferraty wyższe (Pesciola, Minonzio na 2000+ m n.p.m.) wchodzi się dopiero od czerwca, ponieważ kanały zejściowe (Canalone Madonna) bywają zaśnieżone. Końcówka lipca i początek sierpnia — termin naszego wyjazdu — to idealny moment: stabilna pogoda, długie dni, ferraty wyschnięte, a popołudniowe burze mniej częste niż w czerwcu. Do tego pełnia włoskich wakacji oznacza działające schroniska, czynne kolejki linowe (Funivia Piani d’Erna w Lecco, Funivia Piani di Bobbio w Barzio, Funicolare Monte San Salvatore w Lugano) oraz pełen klimat letnich włoskich miasteczek.

Region Como to wciąż jeden z najmniej zatłoczonych rejonów ferratowych w środkowej Europie — w przeciwieństwie do Dolomitów i Garzy, gdzie kolejki na trasach są codziennością, na ferratach Lecco często nie spotyka się prawie nikogo poza weekendami. To kolejny argument, dla którego warto wybrać Como na swój następny wyjazd ferratowy.